Nikola Tesla: Pan prąd

Olga Wożniak

Zawdzięczamy mu wiele: od elektrowni wodnych po samochody na radio. Ale Nikola Tesla, człowiek, który wymyślił XX wiek, miał też wyjątkowo elektryzujący życiorys

Pokoje numer 3327 i 3328 w hotelu New Yorker na Manhattanie przychodzą oglądać ludzie, których można podzielić na trzy kategorie. Pierwsza to inżynierowie, elektrycy i entuzjaści technologii. Drugą stanowią fani UFO, podróży w czasie, hodowcy gołębi telepatów oraz wyznawcy New Age. Trzecia to Serbowie i Chorwaci. Co sprawia, że dwa przeciętne pokoje są dla nich tak elektryzujące? Prawda jest taka, że przyciąga nie miejsce, ale (dotyczy to zwłaszcza drugiej grupy) duch osoby, która tu mieszkała. Goście chcą oddać hołd człowiekowi wyprzedzającemu swoje czasy. Dziwakowi, samotnikowi, geniuszowi – Nikoli Tesli.
Niektórzy mówią, że to on wynalazł XX wiek. Trudno się z tym nie zgodzić, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że był autorem 112 patentów, głównie urządzeń elektrycznych, z których najsławniejsze to: silnik elektryczny, prądnica prądu przemiennego, autotransformator, dynamo rowerowe, radio, elektrownia wodna, bateria słoneczna, turbina talerzowa, transformator Tesli oraz świetlówka.
Myślicie, że zbił na tym fortunę? Nic z tego.

(Amerykański żart)
– Proszę pana, ja żartowałem. Pan jest emigrantem, nie rozumie pan amerykańskiego poczucia humoru – oświadczył Thomas Alva Edison (TEN Edison), gdy młody inżynier Nikola Tesla przyszedł do niego upomnieć się o zapłatę za wykonanie zlecenia. Pieniądze bynajmniej nie były śmieszne: Edison obiecał Tesli 50 tysięcy dolarów, jeśli ten doprowadzi do 50-procentowej poprawy wydajności generowania prądu w elektrowniach Edisona. Przedsiębiorca nie sądził, by było to możliwe, lecz przybyły z Europy inżynier był pełen zapału i nowych pomysłów. Tesla pracował nad tym blisko rok. Udało się.
Próbował też przekonać swego pracodawcę, by ten przeszedł ze standardu, jakim był wówczas prąd stały (po angielsku DC – direct current), na prąd przemienny (AC – alternating current), ponieważ zastosowanie go w elektrowniach znacznie ograniczyłoby straty w przesyłaniu energii elektrycznej na duże odległości.
Nie znalazł zrozumienia. Edison z niewyjaśnionych do dzisiaj przyczyn nie lubił prądu zmiennego. A kiedy jeszcze w tak niewybredny sposób obszedł się z młodym racjonalizatorem, ten, oburzony, porzucił pracę w Edison Electric Light Company.
Nie było mu łatwo. Gdy blisko rok wcześniej przypłynął do Ameryki, miał głowę pełną planów i cztery centy w kieszeni. Świetlaną przyszłość miał zapewnić Tesli list polecający, który dostał w Budapeszcie, gdzie pracował przy rozbudowie linii telefonicznej. List skierowany do najsławniejszego elektryka świata Edisona brzmiał tak: „Drogi Panie Edison: znam dwóch wielkich ludzi i pan jest jednym z nich. Drugim zaś ten młody człowiek, który stoi przed panem!”. Autor listu, biznesmen, który reprezentował rozmaite interesy Edisona w Europie Środkowej, był przekonany o geniuszu 28-letniego Tesli. Nie mylił się.