Herbert i Kapuściński – żywoty równoległe

Bogdan Rymanowski, TVN

Łączą ich książki, dzielą życiorysy

Przyszli na świat na kresach wschodnich II Rzeczypospolitej. Pierwszy urodził się w 1924 roku we Lwowie, drugi osiem lat później w Pińsku. Obaj zmarli w Warszawie. Pierwszy w 1998 roku, drugi dziewięć lat później. Zbigniew Herbert miał 74 lata, Ryszard Kapuściński – 75 lat. Żyli prawie równolegle. Pierwszy był wielkim poetą, drugi wybitnym pisarzem.

W 1983 roku, kiedy miałem 16 lat, z bijącym sercem pochłaniałem książki ich obu. Czytelnik wypuścił właśnie „Szachinszacha”. Wczytywałem się w opis irańskiej rewolucji i widziałem w nim Polskę sprzed zaledwie kilkunastu miesięcy. W tym samym czasie udało mi się zdobyć wydany w podziemiu „Raport z oblężonego miasta”. Wierszy uczyłem się na pamięć. Poza szkolną jazdą obowiązkową nie przytrafiło mi się to nigdy wcześniej ani później.

Kiedy więc czytam biografię „Kapuściński non-fiction” Artura Domosławskiego, nie mogę oprzeć się pokusie porównania. Kapuściński przez 30 lat był lojalnym członkiem PZPR, a w Komitecie Centralnym miał tak możnych przyjaciół jak Ryszard Frelek. Jako dziennikarz PAP-u współpracował z wywiadem PRL-u, sporządzając raporty, z których jeden miał charakter donosu. Gdyby nie romans z partią, nigdy nie napisałby tylu wspaniałych książek.

Herbert na komunizm był impregnowany. Nie miał złudzeń co do tego, jaki charakter ma system narzucony przez ZSRR. Nigdy z nim nie flirtował. Żeby dostać paszport, spotykał się z funkcjonariuszami SB. Jednak – jak sam wspominał – „gdy zaczął się Kafka”, zwiał i nie stawił się na kolejne przesłuchanie. Do końca PRL-u żył ze świadomością, że „władza wyprowadzona w pole nie da mu spokoju”.
Od czasu do czasu dzieci pytają mnie: „Tato, a ten pan był dobry czy zły?”. Nie mam wtedy żadnych szans na owijanie w bawełnę. Co powiem, gdy zapytają o Kapuścińskiego? Pewnie wyciągnę Ewangelię i zacytuję: „Nie sądźcie, a nie będziecie sądzeni; nie potępiajcie, a nie będziecie potępieni; odpuszczajcie, a będzie wam odpuszczone”. Jednak chwilę później sięgnę po Herberta i jego „Potęgę smaku”. „To wcale nie wymagało wielkiego charakteru/nasza odmowa niezgoda i upór/mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi/lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku/w którym są włókna duszy i chrząstki sumienia”.

Bogda Rymanowski, TVN
„Przekrój” 09/2010

wpisz swój komentarz

Tytuł:		Pseudonim:
Treść:		E-mail:		Zapisz
	Wydawnictwo "Przekrój" sp. z o.o. zastrzega sobie prawo do usuwania komentarzy łamiących polskie prawo lub zasady dobrego wychowania.

komentarze do artykuŁu

Wszystkie